Verslag symposium: Samenwerken over cultuurgrenzen

Aansluitend op onze Algemene Vergadering organiseerden we op 16 april 2026 bij Primera in Waardenburg een symposium. Het was weer een mooie gelegenheid om elkaar te ontmoeten, van elkaar te leren en kennis op te doen. Het onderwerp was dit keer ‘Samenwerken over cultuurgrenzen’. Oftewel: hoe ga je om met verschillen in taal, opvattingen en gedrag wanneer je als coöperatie internationaal actief bent?

De middag begon met een verfrissend verhaal van Saskia Maarse, erkend spreker op het gebied van interculturele samenwerking. Zij liet de zaal niet alleen weten maar aan de hand van voorbeelden ook voelen hoe gemakkelijk cultuurverschillen tot misverstanden kunnen leiden. Het begrijpen van deze verschillen is een eerste stap naar goede samenwerking. Een uitgebreid interview met Saskia lees je in de Coöperatie van september.

Op onze uitnodiging verzorgde Ingrid Baens-Ruhl, directeur coöperatie-ontwikkeling van DELA, een presentatie vanuit de praktijk. DELA is de grootste uitvaartorganisatie en -verzekeraar in Nederland en België, met leden in beide landen. Met de presentatie van Saskia Maarse over cultuurverschillen nog in gedachten, neemt Ingrid eerst een hardnekkig vooroordeel weg: “Volgens veel mensen dragen wij altijd zwarte of grijze kleren en huilen we de hele dag. Onzin natuurlijk.”

DELA begon in 1937 als begrafenisvereniging in Eindhoven. Zoals HEMA een samentrekking is van ‘Hollandsche Eenheidsprijzen Maatschappij Amsterdam’, is ook de naam DELA een acroniem: ‘Draagt Elkanders Lasten’, een mooie verwijzing naar solidariteit en samenwerking. Ingrid: “De oprichters wilden een fatsoenlijk en betaalbaar afscheid van het leven voor iedereen mogelijk maken. Want wanneer je niet naar de juiste kerk ging of genoeg geld had, werd je in die tijd niet begraven.”

In 1942 wordt de vereniging een coöperatie en vervolgens maakt het bedrijf een flinke groei door als uitvaartondernemer en verzekeraar. Na eerst actief te zijn in Nederland steekt DELA in 1989 de Belgische grens over. Met haar verzekeringstak betreedt DELA onder de naam Führ einander in 2018 ook de Duitse markt. Inmiddels is er sprake van een honderdtal uitvaartlocaties in de drie landen.

De internationalisering brengt een organisatorische uitdagingen met zich mee. Ingrid: “Je bent buurlanden, maar je merkt de cultuurverschillen. In onze ledenraad zitten ook Belgen en dat zorgt voor een dynamiek die wij in Nederland niet gewend waren. Wij zouden misschien zeggen: dan doen we alles toch in het Engels? Maar waar dit voor ons evident is, hechten ze daar meer aan hun eigen taal. Op directieniveau hebben we gekozen voor twee internationale teams, een voor verzekeren en een voor uitvaart. We zijn nu aan elkaar aan het wennen.”

Marleen de Rond is directeur agro & strategie van Royal Avebe. “De aardappel was en is nog steeds de basis van onze coöperatie”, opent zij haar presentatie. Na de grootschalige afgraving van de veengebieden in Noord-Oost Nederland gingen boeren op de arme zandgronden over tot aardappelteelt. Vervolgens ontwikkelde zich hier een belangrijke zetmeelindustrie. In 1919 besloot een aantal boeren de coöperatie Aardappelmeel Verkoop Bureau, afgekort Avebe, op te richten. De belangrijkste doelstelling was en is volgens Marleen nog steeds: genoeg winst maken voor de volgende generatie. “Ook voor jonge aardappelboeren is de coöperatie nog steeds erg belangrijk. Rolinde Jager is bijvoorbeeld voorzitter van onze jongerenraad. Haar bedrijf zit in een overnameproces en daar helpen we haar bij.”

Avebe heeft vier productielocaties, in Nederland, Duitsland en Polen. De grondstoffen worden verwerkt in veel voedingsproducten, maar bijvoorbeeld ook in tegellijm en Knauf. Via verkoopkantoren in de Verenigde Staten en Azië wordt de wereldmarkt bediend: “Het zit ons, Nederlanders, nou eenmaal in het bloed om de grens over te gaan. Maar bovendien is Nederland te klein voor de ambitie die we hebben.”

Die internationalisering brengt uitdagingen met zich mee, zegt Marleen. Omdat Avebe Nederlandse (60%) en Duitse (40%) leden heeft, zijn de vergaderingen tweetalig en wordt er Schnitzel en Bratwurst mit Pommes geserveerd. “Onze Duitse leden vinden hiërarchie belangrijk. Er is een sterke focus op behoud van het familie-erfgoed, en daarmee op de lange termijn.” Avebe heeft ook leden in voormalig Oost-Duitsland: “De meeste zijn voormalige staatsbedrijven, met een andere cultuur dan de bedrijven in het westen.” En heel praktisch: “In Duitsland bestaat geen landbouwvoorlichting, die rol pakken wij. We organiseren bijeenkomsten met rijen tafels en Torte und Kuchen. Het wordt gewaardeerd dat we Duits spreken, zelfs als het op zijn ‘Rudi Carrells’ is.”

In Polen spelen er weer andere zaken: “De animo onder telers om lid te zijn van een coöperatie is kleiner. Ook is het klimaat anders en zijn er specifieke subsidies. Hiërarchie wordt niet zo belangrijk gevonden, wel moet je rekening houden met de culturele achtergrond van de mensen: Russisch, Habsburgs of westers. Ook daar is het een kwestie van luisteren en inleven. Niet voorschrijven hoe het moet, maar relaties opbouwen en elkaars sterke punten benutten.”

Tot slot kan worden geconcludeerd dat internationalisering voor coöperaties volop kansen biedt, maar tegelijkertijd vraagt om bewust handelen en oog voor culturele verschillen. De ervaringen van DELA en Royal Avebe laten zien dat succesvolle samenwerking over grenzen heen begint met goed luisteren, het aanpassen van communicatie aan de doelgroep en het respecteren van lokale gebruiken en opvattingen. Daarbij blijkt ook dat theorie slechts een vertrekpunt is en dat de praktijk vooral vraagt om geduld, timing en het opbouwen van sterke relaties. Na deze praktijkvoorbeelden gingen deelnemers in een interactieve tafelsessie verder met elkaar in gesprek over deze thema’s. Het symposium werd afgesloten met een buffet, waar in informele sfeer verder werd nagepraat.