Neon Verlichting

Het schooljaar loopt ten einde. Na de zomervakantie starten honderdduizenden leerlingen coöperatief. Niet dat in de methodes uitgebreid aandacht wordt besteed aan de coöperatieve economie. Nee, daarvoor zijn de schrijvers ervan nog te veel geobsedeerd door de primaire driften van hun vakgebied. Hoe dan wel? De klassieke uitgevers van schoolboeken worden buiten spel gezet door de nieuwe coöperatieve uitgever Neon (Nederlands Onderwijsinstituut).

Scholengemeenschap na scholengemeenschap sluit zich aan; wordt lid van deze vereniging met een uitgeversbedrijf. De reden: een halt toeroepen aan het doorgeschoten winstbejag in de schoolboekensector. De scholen willen meer grip krijgen op prijs, kwaliteit en duurzaamheid van de schoolboeken. Met name de wegwerpmentaliteit (invulboeken kunnen maar één jaar worden gebruikt) en dwangcontracten – ook digitaal – zijn de scholen financieel en qua milieu een doorn in het oog. Hoe hebben de bekende uitgeverijen zover kunnen dalen?

Louis Carel Gerard Malmberg begon al in 1885 met zijn missie: onderwijsmateriaal maken in het kader van de katholieke emancipatie. [Nu is Malmberg onderdeel van het beursgenoteerde Sanoma]. Popko Noordhoff in de protestante zuil, legde zich halverwege de 19e eeuw conform de Groninger school ‘in waarheid en liefde’ toe op theologie en onderwijs. [Nu is de uitgever eigendom van NPM Capital]. Johannes Marinus Meulenhoff startte als bezielde literatuurliefhebber in 1895 zijn uitgeverij en Carl Thieme was een 18e-eeuwse bevlogen autodidact. [Nu is MeulenhoffThieme onderdeel van de grote Europese uitgeverij Klett Group].

In alle gevallen lijken schaalvergroting en focus op aandeelhouderswaarde de uitgeverijen te hebben weggedreven van de missies van hun oprichters.  Zij hebben hun ziel (zeggenschap vanuit de oorspronkelijke doelstelling) aan de duivel (geld) verkocht. Scholen en leerlingen werden daar de dupe van. AOb-voorzitter Thijs Roovers zei: ‘Het is bizar dat we de onderwijsinhoud overlaten aan private-equity-partijen. Het onderwijs betaalt zich scheel aan lesmethoden en is daar niet beter op geworden.’

Het coöperatieve Neon is van en voor het Nederlandse onderwijs en brengt de regie weer terug bij de leraar. Terug bij de educatieve missie dus die ooit ook de heren Thieme, Meulenhoff, Noordhof en Malmberg dreven. Neon kan bovendien lesmateriaal produceren voor een fractie van de kosten per leerling die scholen anders kwijt zijn. Daardoor komt er geld beschikbaar voor onderwijsverbetering in plaats van dat dat geld in de zakken van anonieme aandeelhouders verdwijnt. De scholen pakken de marktmacht weer terug.

We zien hier een typisch coöperatieve reflex zoals die in tweede-golf-coöperaties de drijfveer is: het liep verschrikkelijk uit de hand en toen gingen we het zelf doen. Zo zijn ook de coöperatieve banken, de coöperatieve melk- en suikerfabrieken etc. ontstaan. Hopelijk is de Neon-verlichting zo aantrekkelijk dat die aanzet tot derde-golf-motivatie. Dat wil zeggen: niet alleen coöpereren omdat het niet anders kan, maar coöpereren omdat je het anders wil: oorspronkelijk en kleinschalig in het primaire proces en grootschalig in de leverantie of ondersteuning.

Ik denk zo maar dat Popko , Carl, Johannes Marinus en Louis Carel Gerard dit zouden toejuichen. En met hen Jan Berend (Wolters), Joannes (Zwijsen) en andere mensen van goede wil. Kortom een missie gedreven samenwerking van Groningen tot Vlaanderen, waarin pedagogiek en opvoeding het winnen van banaal kapitaal cumuleren. Zo is onderwijs in beschaving bedoeld.

Fijne vakantie!