Ga door naar hoofdcontent
Veelgestelde vragen

Veelgestelde vragen

Top 10

Is een coöperatie iets voor mij?

Of de coöperatie een geschikte ondernemingsvorm is hangt af van verschillende variabelen. Doorloop onze gratis Coöperatiecheck om te kijken of de coöperatie geschikt is voor uw onderneming.

Doe de Coöperatiecheck

Wat zijn de basisprincipes van de coöperatie?

De International Co-operative Alliance (ICA) heeft de Rochdale Principles een aantal malen geactualiseerd. De laatste versie dateert uit 1995.

De zeven principes zijn:

  1. Open en vrijwillig lidmaatschap
  2. Democratische controle door de leden
  3. Economische participatie van de leden
  4. Autonomie en onafhankelijkheid
  5. Onderwijs, vorming en educatie
  6. Samenwerking tussen coöperaties
  7. Zorg voor een duurzame maatschappij

Bekijk voor een nadere toelichting over de totstandkoming van deze principes de informatiepagina ‘Culturele waarden’.

Naar informatiepagina

Wat zijn de voordelen van een coöperatie?
  1. Door samenwerking van individuen meer kracht of invloed hebben.
  2. Schaalvoordelen behalen in het economische verkeer.
  3. Grote vrijheid en flexibiliteit bij de vormgeving van statuten die gemaakt worden bij de oprichting.
  4. Vrijheid in de winstbestemming: uitkeren aan de leden, uitgeven van certificaten of aandelen of het toevoegen aan de reserves van de onderneming.
  5. Eenvoudig toe- en uittreden van leden door het aanvaarden van de ledenvergadering en het opzeggen van het lidmaatschap.
  6. Eenvoudige mogelijkheid tot het uitsluiten van privéaansprakelijkheid van de leden.
  7. Het gedeelte van de winst van de coöperatie dat als verlengstukwinst wordt aangemerkt en dat wordt uitgekeerd aan de leden is soms aftrekbaar van de winst van de coöperatie.
  8. De ‘checks & balances’ van de coöperatie zorgen voor een duurzame bedrijfsvoering, omdat de leden tevens eigenaar zijn van de coöperatie en daarmee meer betrokken zijn dan aandeelhouders bij ‘gewone’ bedrijven.
Wat zijn de nadelen van een coöperatie?
  1. Het democratisch besturingsproces binnen coöperaties gaat soms over meer schijven waardoor het trager kan verlopen.
  2. Het individuele belang van een lid kan tegenstrijdig zijn met het collectieve belang van de onderneming en de coöperatie.
  3. De opgebouwde winst door de coöperatie in de vorm van eigen vermogen is van alle leden gezamenlijk. Dit ‘vermogen in de dode hand’ is van alle leden gezamenlijk en kan niet door leden individueel onttrokken worden.
  4. Doordat het vermogen van de coöperatie van alle leden gezamenlijk is, kan het niet altijd optimaal efficiënt beheerd worden.
  5. Het oprichten van een coöperatie vraagt relatief veel tijd ten opzichte van de oprichting van andere ondernemingsvormen omdat je met veel (toekomstige) omstandigheden rekening moet houden.
  6. De coöperatie moet, anders dan sommige andere ondernemingsvormen, jaarlijks de jaarstukken opstellen.
Waarin verschilt de coöperatie van andere ondernemingsvormen?

Bij een niet-coöperatieve onderneming staat de vraag centraal of er voldoende winst wordt gemaakt. ‘Winst maken’ is het primaire doel van de onderneming. De wijze waarop dat gebeurt, met welke producten en diensten en voor welke klanten, dat is van secundair belang.

Bij een coöperatie zijn de eigenaren (leden) zelf de klanten of leveranciers van de onderneming. Een coöperatie doet het goed zolang zij in de behoeften van de leden voorziet. De onderneming is daarmee minder vrij in de keuze van producten en diensten. De leden zelf zijn in principe ook minder vrij in de keuze met welke onderneming zij zaken doen.

De onderneming die een coöperatie drijft moet winst maken om duurzaam te kunnen voorzien in de behoeften van de leden. Daarmee is ‘winst maken’ voor coöperaties een middel, geen doel. Om die reden wordt bij coöperaties ook niet gesproken over ‘winst’, maar over ‘exploitatiesaldo’ of ‘surplus’.

Omdat de leden zelf ook gebruiker zijn van het coöperatieve bedrijf zijn zij nauwer betrokken bij het wel en wee van het bedrijf dan bij andere ondernemingsvormen. Dat betekent ook dat de zeggenschap van de eigenaren/leden over de coöperatie uitgebreider en democratischer is geregeld dan bij andere ondernemingsvormen. Coöperaties zijn niet beursgenoteerd, maar ‘lidgenoteerd’. De directie van het coöperatieve bedrijf moet altijd kunnen uitleggen hoe het bedrijf voorziet in de belangen van de leden. Het bestuur van de coöperatie organiseert deze interactie namens, voor en met de leden.

In welke sectoren komen coöperaties voor?

De grootste coöperaties in Nederland van dit moment zijn vooral actief in de land- en tuinbouw, de financiële dienstverlening en de verzekeringssector. Tegenwoordig is de coöperatie sterk in opkomst in andere sectoren zoals zorg, onderwijs, energieproductie, en publieke dienstverlening. Ook zelfstandige professionals zoeken samenwerking in coöperatief verband.

Bekijk voor een goede indruk van sectoren waar coöperaties actief zijn de ledenpagina’s. Deze zijn te filteren per marktsector.

Naar de ledenpagina’s

Hoe is de coöperatievorm wettelijk verankerd?

De coöperatieve onderneming is vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek, boek 2 titel 3. Samengevat komt het hier op neer:

  1. Een coöperatie is een vereniging
  2. Die vereniging exploiteert een bedrijf
  3. Dat bedrijf voorziet in ‘bepaalde stoffelijke behoeften’ van de leden
  4. En sluit daartoe overeenkomsten af met die leden.
Waar kan ik hulp krijgen bij het oprichten van een coöperatie?

Bij de vereniging van en voor coöperaties NCR. Ons kantoor in Houten is letterlijk het ‘Huis van de coöperatie’.  We zijn het centrum van het debat over coöperatief ondernemen in Nederland. De plek waar visievorming en inspiratie plaatsvindt en waar coöperaties elkaar ontmoeten en van elkaar leren. Vanuit deze basis begeleiden en adviseren wij coöperaties in alle stadia van hun bestaan.

Startende coöperaties kunnen wij op verschillende manieren helpen:

  1. Door het verspreiden van kennis in publicaties en het beantwoorden van vragen via deze website of door rechtstreeks contact met ons (gratis).
  2. Door het organiseren van inloopmomenten voor groepen die een coöperatievorm overwegen (gratis).
  3. Door het regelen van een coöperatie adviseur die de initiatiefnemers (tegen betaling) helpt met de oprichting. Neem hiervoor contact met ons op, dan kijken wij welke adviseur het beste bij uw initiatief past.
Wat zijn de belangrijkste randvoorwaarden bij het oprichten van een coöperatie?
  1. Het doel van de gezamenlijke onderneming moet helder en concreet zijn.
  2. Het realiseren van economische schaalvoordelen voor de leden moet centraal staan en niet het maximaliseren van de winst van de onderneming. De doelen van de coöperatie en die van de onderneming moeten in dit opzicht homogeen zijn.
  3. Er dient onderling vertrouwen te zijn tussen de leden om gezamenlijk te gaan ondernemen.
  4. Er moeten heldere afspraken zijn gemaakt over de zeggenschap (leden, eventuele ledenraad, het bestuur, toezichthouders, directie van de onderneming en eventuele andere gremia), de toe- en uittreding van leden, de inbreng van de leden in de coöperatie en de verdeling van kosten en baten van de onderneming.
  5. Er moeten afspraken zijn gemaakt over de mate van aansprakelijkheid van de leden voor schulden van de coöperatie bij ontbinding.
Welke bestuursmodellen zijn er voor coöperaties mogelijk?

In de praktijk worden vier verschillende bestuursmodellen door coöperaties toegepast.

  1. Basismodel
  2. RvC+-model
  3. Zandlopermodel
  4. Monistisch model

De kenmerken en verschillen van deze modellen hebben we op een rij gezet op onze informatiepagina over bestuursmodellen in een notendop.

Naar informatiepagina

Vragen over de coöperatie

Is een coöperatie iets voor mij?

Of de coöperatie een geschikte ondernemingsvorm is hangt af van verschillende variabelen. Doorloop onze gratis Coöperatiecheck om te kijken of de coöperatie geschikt is voor uw onderneming.

Doe de Coöperatiecheck

Hoeveel coöperaties zijn er in Nederland?

In Nederland staan ongeveer 9.300 coöperaties ingeschreven bij de Kamer van Koophandel. Daarvan zijn er circa 3.300 echt actief als coöperatieve onderneming.

Klik op onderstaande knop voor meer informatie over het coöperatieve landschap van Nederland.

Naar informatiepagina

Wat zijn de basisprincipes van de coöperatie?

De International Co-operative Alliance (ICA) heeft de Rochdale Principles een aantal malen geactualiseerd. De laatste versie dateert uit 1995.

De zeven principes zijn:

  1. Open en vrijwillig lidmaatschap
  2. Democratische controle door de leden
  3. Economische participatie van de leden
  4. Autonomie en onafhankelijkheid
  5. Onderwijs, vorming en educatie
  6. Samenwerking tussen coöperaties
  7. Zorg voor een duurzame maatschappij

Bekijk voor een nadere toelichting over de totstandkoming van deze principes de informatiepagina ‘Culturele waarden’.

Naar informatiepagina

Wat zijn de voordelen van een coöperatie?
  1. Door samenwerking van individuen meer kracht of invloed hebben.
  2. Schaalvoordelen behalen in het economische verkeer.
  3. Grote vrijheid en flexibiliteit bij de vormgeving van statuten die gemaakt worden bij de oprichting.
  4. Vrijheid in de winstbestemming: uitkeren aan de leden, uitgeven van certificaten of aandelen of het toevoegen aan de reserves van de onderneming.
  5. Eenvoudig toe- en uittreden van leden door het aanvaarden van de ledenvergadering en het opzeggen van het lidmaatschap.
  6. Eenvoudige mogelijkheid tot het uitsluiten van privéaansprakelijkheid van de leden.
  7. Het gedeelte van de winst van de coöperatie dat als verlengstukwinst wordt aangemerkt en dat wordt uitgekeerd aan de leden is soms aftrekbaar van de winst van de coöperatie.
  8. De ‘checks & balances’ van de coöperatie zorgen voor een duurzame bedrijfsvoering, omdat de leden tevens eigenaar zijn van de coöperatie en daarmee meer betrokken zijn dan aandeelhouders bij ‘gewone’ bedrijven.
Wat zijn de nadelen van een coöperatie?
  1. Het democratisch besturingsproces binnen coöperaties gaat soms over meer schijven waardoor het trager kan verlopen.
  2. Het individuele belang van een lid kan tegenstrijdig zijn met het collectieve belang van de onderneming en de coöperatie.
  3. De opgebouwde winst door de coöperatie in de vorm van eigen vermogen is van alle leden gezamenlijk. Dit ‘vermogen in de dode hand’ is van alle leden gezamenlijk en kan niet door leden individueel onttrokken worden.
  4. Doordat het vermogen van de coöperatie van alle leden gezamenlijk is, kan het niet altijd optimaal efficiënt beheerd worden.
  5. Het oprichten van een coöperatie vraagt relatief veel tijd ten opzichte van de oprichting van andere ondernemingsvormen omdat je met veel (toekomstige) omstandigheden rekening moet houden.
  6. De coöperatie moet, anders dan sommige andere ondernemingsvormen, jaarlijks de jaarstukken opstellen.
Hoe is de coöperatievorm ontstaan?

De coöperatievorm bestaat als sinds de middeleeuwen, maar nam een grote vlucht vanaf het begin van de negentiende eeuw, met name in Groot-Brittannië en Frankrijk. De industriële revolutie was hiervoor de gangmaker, toen de economische positie van veel arbeiders en toeleveranciers van industriële ondernemingen zienderogen verslechterde. De aanleiding voor het opzetten van een coöperatie was vaak het inzicht om met een gezamenlijk bedrijf sterker te staan en meer te bereiken dan alleen. Klik op onderstaande knop voor meer informatie over de geschiedenis van de coöperatie.

Meer informatie

Welke typen coöperaties zijn er?

Doorgaans wordt er onderscheid gemaakt tussen vier soorten coöperaties:

  • Ondernemerscoöperaties
  • Consumentencoöperaties
  • Werknemerscoöperaties
  • Multistakeholdercoöperaties

Er zijn echter ook varianten mogelijk waarbij organisaties of overheden samenwerken in een coöperatie. Klik op onderstaande knop om hier meer over te lezen.

Meer informatie

Waarin verschilt de coöperatie van andere ondernemingsvormen?

Bij een niet-coöperatieve onderneming staat de vraag centraal of er voldoende winst wordt gemaakt. ‘Winst maken’ is het primaire doel van de onderneming. De wijze waarop dat gebeurt, met welke producten en diensten en voor welke klanten, dat is van secundair belang.

Bij een coöperatie zijn de eigenaren (leden) zelf de klanten of leveranciers van de onderneming. Een coöperatie doet het goed zolang zij in de behoeften van de leden voorziet. De onderneming is daarmee minder vrij in de keuze van producten en diensten. De leden zelf zijn in principe ook minder vrij in de keuze met welke onderneming zij zaken doen.

De onderneming die een coöperatie drijft moet winst maken om duurzaam te kunnen voorzien in de behoeften van de leden. Daarmee is ‘winst maken’ voor coöperaties een middel, geen doel. Om die reden wordt bij coöperaties ook niet gesproken over ‘winst’, maar over ‘exploitatiesaldo’ of ‘surplus’.

Omdat de leden zelf ook gebruiker zijn van het coöperatieve bedrijf zijn zij nauwer betrokken bij het wel en wee van het bedrijf dan bij andere ondernemingsvormen. Dat betekent ook dat de zeggenschap van de eigenaren/leden over de coöperatie uitgebreider en democratischer is geregeld dan bij andere ondernemingsvormen. Coöperaties zijn niet beursgenoteerd, maar ‘lidgenoteerd’. De directie van het coöperatieve bedrijf moet altijd kunnen uitleggen hoe het bedrijf voorziet in de belangen van de leden. Het bestuur van de coöperatie organiseert deze interactie namens, voor en met de leden.

In welke sectoren komen coöperaties voor?

De grootste coöperaties in Nederland van dit moment zijn vooral actief in de land- en tuinbouw, de financiële dienstverlening en de verzekeringssector. Tegenwoordig is de coöperatie sterk in opkomst in andere sectoren zoals zorg, onderwijs, energieproductie, en publieke dienstverlening. Ook zelfstandige professionals zoeken samenwerking in coöperatief verband.

Bekijk voor een goede indruk van sectoren waar coöperaties actief zijn de ledenpagina’s. Deze zijn te filteren per marktsector.

Naar de ledenpagina’s

Hoe is de coöperatievorm wettelijk verankerd?

De coöperatieve onderneming is vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek, boek 2 titel 3. Samengevat komt het hier op neer:

  1. Een coöperatie is een vereniging
  2. Die vereniging exploiteert een bedrijf
  3. Dat bedrijf voorziet in ‘bepaalde stoffelijke behoeften’ van de leden
  4. En sluit daartoe overeenkomsten af met die leden.
Kunnen coöperaties de aansprakelijkheid van leden beperken of uitsluiten?

Ja. De coöperatie is als rechtspersoon zelf aansprakelijk. Als de coöperatie wordt ontbonden en er zijn schulden, dan zijn alle leden voor een gelijk deel hiervoor aansprakelijk. Deze aansprakelijkheid kan bij de oprichting (of later) worden beperkt of uitgesloten. Er zijn drie vormen mogelijk:

  1. Wettelijke aansprakelijkheid (WA). Bij schulden van de coöperatie zijn alle leden privé aansprakelijk.
  2. Beperkte aansprakelijkheid (BA). De aansprakelijkheid van de leden voor schulden van de coöperatie is beperkt tot een bepaald maximum.
  3. Uitgesloten aansprakelijkheid (UA). Bij schulden van de coöperatie kunnen de leden niet aansprakelijk worden gesteld.
Waar kan ik hulp krijgen bij het oprichten van een coöperatie?

Bij de vereniging van en voor coöperaties NCR. Ons kantoor in Houten is letterlijk het ‘Huis van de coöperatie’.  We zijn het centrum van het debat over coöperatief ondernemen in Nederland. De plek waar visievorming en inspiratie plaatsvindt en waar coöperaties elkaar ontmoeten en van elkaar leren. Vanuit deze basis begeleiden en adviseren wij coöperaties in alle stadia van hun bestaan.

Startende coöperaties kunnen wij op verschillende manieren helpen:

  1. Door het verspreiden van kennis in publicaties en het beantwoorden van vragen via deze website of door rechtstreeks contact met ons (gratis).
  2. Door het organiseren van inloopmomenten voor groepen die een coöperatievorm overwegen (gratis).
  3. Door het regelen van een coöperatie adviseur die de initiatiefnemers (tegen betaling) helpt met de oprichting. Neem hiervoor contact met ons op, dan kijken wij welke adviseur het beste bij uw initiatief past.
Hebben jullie voorbeeldstatuten van coöperaties?

Elke coöperatie is uniek en het oprichten en inrichten van een coöperatie vraagt om maatwerk. Er zijn dus geen standaard voorbeeldstatuten.
Wij adviseren u graag over het opstellen van statuten of brengen u in contact met een gespecialiseerde coöperatie-adviseur. Neem hiervoor contact met ons op.

Naar contactpagina

Wat zijn de belangrijkste randvoorwaarden bij het oprichten van een coöperatie?
  1. Het doel van de gezamenlijke onderneming moet helder en concreet zijn.
  2. Het realiseren van economische schaalvoordelen voor de leden moet centraal staan en niet het maximaliseren van de winst van de onderneming. De doelen van de coöperatie en die van de onderneming moeten in dit opzicht homogeen zijn.
  3. Er dient onderling vertrouwen te zijn tussen de leden om gezamenlijk te gaan ondernemen.
  4. Er moeten heldere afspraken zijn gemaakt over de zeggenschap (leden, eventuele ledenraad, het bestuur, toezichthouders, directie van de onderneming en eventuele andere gremia), de toe- en uittreding van leden, de inbreng van de leden in de coöperatie en de verdeling van kosten en baten van de onderneming.
  5. Er moeten afspraken zijn gemaakt over de mate van aansprakelijkheid van de leden voor schulden van de coöperatie bij ontbinding.
Welke bestuursmodellen zijn er voor coöperaties mogelijk?

In de praktijk worden vier verschillende bestuursmodellen door coöperaties toegepast.

  1. Basismodel
  2. RvC+-model
  3. Zandlopermodel
  4. Monistisch model

De kenmerken en verschillen van deze modellen hebben we op een rij gezet op onze informatiepagina over bestuursmodellen in een notendop.

Naar informatiepagina

Behartigen coöperaties ook ‘niet-stoffelijke behoeften’ van de leden?

Nee.

Coöperaties en belastingen, hoe zit dat voor de coöperatie zelf?

Een coöperatie is in fiscaal opzicht een gewone onderneming. Dat betekent dat zij omzetbelasting betaalt over de toegevoegde waarde van de productie, bij werkgeverschap loonheffingen inhoudt en over het exploitatieresultaat vennootschapsbelasting betaalt. Dit laatste voor zover het geen coöperatie van overheden betreft, want daar kan dat anders zijn geregeld.

Het speciale aan een coöperatie is dat zij een gedeelte van het exploitatieresultaat kan uitkeren aan de leden. Daarmee wordt het exploitatieresultaat verlaagd en daarmee ook de basis voor de belastbare winst. Deze uitkering wordt ‘verlengstukwinst’ genoemd.

Meer over fiscaliteit

Coöperaties en belastingen, hoe zit dat voor de leden?

Leden van de coöperatie betalen niet mee aan de belastingen van de coöperatie. De coöperatie houdt haar eigen financiële en fiscale huishouding, gescheiden van die van de leden. Als leden van de coöperatie meedelen in een deel van het exploitatieresultaat van de coöperatie (de zogenaamde ‘verlengstukwinst)’, dan telt die uitkering wél mee in het inkomen van het lid. Die is daarmee bij het lid belastbaar en meestal niet meer bij de coöperatie. In welke vorm dat is (vennootschapsbelasting of inkomstenbelasting), hangt af van de rechtspersoonlijkheid van het lid. De uitkering van de coöperatie is vrijwel nooit belast met dividendbelasting.

Wat is verlengstukwinst?

Verlengstukwinst is dat deel van het exploitatieresultaat van de coöperatie dat toerekenbaar is aan de prestatie van of door de leden-natuurlijke personen, en dat als zodanig aan de leden wordt uitgekeerd. De uitkering is als het ware een ‘verlengstuk’ van de eigen ondernemingsactiviteiten van het lid.

Vragen over dit platform

Wie heeft er toegang tot dit platform?
  • Aan NCR-leden verbonden functionarissen en medewerkers hebben toegang tot alle pagina’s binnen deze site.
  • Personen met een abonnement op het magazine Coöperatie hebben toegang tot de Coöperatie-artikelen op dit platform.
Wat kost het om toegang te hebben tot dit platform?

Dit platform kent twee toegangsmogelijkheden:

  • Medewerkers en bestuurlijk kader van coöperaties die lid zijn van NCR.
    Zij kunnen zonder kosten toegang aanvragen.
  • Abonnees van het vakblad Coöperatie.
    Bij een abonnement (€ 35 per jaar) krijgt de lezer ook toegang tot het digitale magazine.
Ik ben NCR-lid maar heb geen toegang tot alle informatie. Hoe krijg ik toegang?

U kunt een account aanvragen via onze registratiepagina door op onderstaande knop te drukken. Binnen 1 werkdag verwerken wij uw verzoek en ontvangt u een activatielink in uw mailbox.

Naar registratiepagina 

Ik ben geen lid van NCR maar wil wel graag (alle) informatie op deze site kunnen lezen. Kan dat?

Op het moment is er geen mogelijkheid om alle vergrendelde informatie in te zien als u geen lid bent van NCR.

Wel kunt u voor inzage in een enkel item een verzoek indienen door op de knop ‘item aanvragen’ te drukken.

Mocht u toch van mening zijn dat u recht heeft op toegang? Neem dan contact met ons op.

Neem contact op

Kan ik zelf artikelen plaatsen?

U kunt niet handmatig een artikel op dit platform plaatsen. Wilt u graag een inhoudelijke bijdrage leveren aan dit platform? Neem dan contact met ons op. We gaan graag in gesprek of we elkaar kunnen versterken.

Neem contact op